دو سه روزی است از سفر
امریکا به پاریس رسیدم. یکی از هدفهای سفر شرکت در کنفرانسی بود در دانشگاه
"یل" در شهر "نیو هون" در نزدیکی نیویورک. یل دانشگاهی بسیاری
قدیمی در امریکاست و تاریخ اولیه آن به سال 1640 بازمیگردد و حضور نخستین گروههایی
که از اروپا به این منطقه دسترسی پیدا کردند. دانشگاه در شکل کنونی آن از 1701
وجود دارد و در طول قرن نوزدهم و بیستم رشته های مختلف آن از پزشکی و حقوق و هنر
گرفته تا معماری و تجارت توسعه پیدا کرده اند. یل مانند بسیاری
از دانشگاه های اصلی و بزرگ امریکا از ابتدا با آموزش مذهبی شروع کرد و بتدریج شکل
دانشگاه مدرن را بخود گرفت، روندی که هیچگاه در ایران و کشورهای مسلمان دیگر
نتوانست بوجود آید. یل در تاریخ دانشگاه های آمریکا نقش مهمی بازی کرده و یکی از
الگوهای دانشگاهی این کشور و دنیاست. در سال های شکل گیری دانشگاه مدرن در امریکا
(پس از 1850) یل بیشتر بخاطر محافظه کاری اش معروف بوده و عدم پذیرش اصلاحات های
مهمی که هاروارد و یا جان هاپکیز پذیرفته بودند. امکانات دانشگاه یل در نوع خود کم
نظیر است. دارایی دانشگاه چیزی حدود 20 میلیارد دلار است و بودجه آن 2 میلیارد
دلار برای 11 هزار دانشجو که بیشتر آنها در دوره فوق لیسانس و دکترا درس میخوانند.
تعداد کسانی که در دانشگاه یل و مراکز تحقیقی و فرهنگی آن کار میکنند 8500 نفر است
و کتابخانه انهم دارای 12 میلیون جلد کتاب است.
برای رسیدن به نیو هون
با قطار از واشنگتن به نیویورک رفتم و با توجه به فرصت چند ساعته توانستم در
خیابانهای دیدنی نیویورک بی هدف پرسه بزنم وبه زندگی شهر و آدمها نگاه کنم. اولش
خواستم برم سراغ موزه ولی با توجه به کمی وقت ولگردی در شهر بزرگ را انتخاب کردم
با توجه به لذت آن و نیز نبودن فرصت برای زندگی کردن تجربه های اینچنینی.
بعد از یک ساعتی راه
رفتن و حل شدن در سیل انسانی همیشه جاری در پیاده روهای نیویورک در قهوه خانه ای
نشستم. شاید کمتر جایی در دنیا را بتوان پیدا کرد که در آن تا این اندازه اختلاط
نژادی و فرهنگی وجود داشته باشد : در گوشه ای از خیابان کامیونی با راننده چینی
برای خالی کردن بار ایستاده است، باربرهای چینی با شتاب کارتن های بزرگ را بدرون
مغازه چینی میبرد. در کنار پیاده رو دستفروش پیر هندی تبار نشسته است، همان عمامه
معروف بر سر و کتابی در دست برای خواندن. باید کتابی مذهبی باشد چرا که پیرمرد
هنگام خواندن خود را تکان میدهد و دستی به ریش های بلند و سفیدش میکشد. دو جوانی
که از کنار پیاده رو میگذرند به سراغش میایند و چند دقیقه ای با هم حرف میزنند
هندی هستند. در کنار چهارراه 4 جوانی که باید اهل امریکای لاتین باشند منتظر چیزی
هستند. یک دختر و پسر آمریکایی که باید معتاد باشند کنار میز دست راست من چرت
میزنند، دورتر یک خانواده سیاهپوست با سر و صدا مشغول بحث بر سر موضوعی هستند، میز
دست چپی هم توسط مردی اشغال شده با لباس های رنگارنگ عجیب و غریب. با آرامشی که با
رنگ های لباسش چندان ارتباطی ندارد قهوه اش را مینوشد و حدس زدن اینکه مال کجاست
بسیار دشوار... به خودم میگویم همزیستی این همه آدم های گوناگون در کنار یکدیگر
شاید به این دلیل این باشد که هر یک در شبکه انسانی جدا از دیگری زندگی میکند و
اختلاط فرهنگی سطحی و بی ریشه است و شاید هم اختلاطی به آن صورت بوجود نمیآید.
خیابانهایی که ساختمانهای بلند آن کمتر میگذارند خورشید به سطح خیابان و مردم
بتابد فرهنگ ها را هم شاید از هم جدا میکنند. ولی دوستانی که زندگی نیویورکی را
تجربه کرده اند میگویند این اختلاط و پذیرش "غیر" بطور واقعی هم وجود دارد
هر چند شبکه های قومی و فرهنگی ساختار اصلی فرهنگی شهر را شکل میدهند.
یاد شهر کوچک خودمان
میافتم و نگاه مردم به "غریبه". یادم است وقتی کسانی از تهران یا شهر
دیگری برای زندگی به سمنان میامد همه محله به آنها بصورت "غریبه" نگاه
میکردند و "غیر سمنانی". اگر کسی هم با غیر سمنانی ازدواج میکرد میگفتند
"فلانی با غریبه ازدواج کرده" . یا فلانی پسرش را به غیر سمنانی
داده". حوالی سال 1350 دولت وقت عراق شماری از عراقی های ایرانی تبار را
اخراج کرده بود و چند خانواده ای از این جماعت رانده شده به شهر ما آمده بودند.
نگاه مردم به آنها درست مثل کسانی بود که از کره ای دیگر به شهر ما آمده اند...
شب هنگام برای آغاز کنفرانس به "یل
کلوب" رفتم و از آنجا هم دسته جمعی راهی "نیو هون" شدیم. در میان
شرکت کنندگان هوشنگ امیر احمدی و مهرانگیز کار و رویا برومند نیز حضور دارند.
داوید مناشری (شاید هم منوچهری) یکی از استادان صاحب نام مرکز مطالعات ایرانی
دانشگاه تل آویو هم که ایرانی تبار است و فارسی را بسیار خوب حرف میزند و مینویسد
به کنفرانس امده است. داوید حدود 20 سال پیش کتابی بسیار غنی و جالب بزبان انگلیسی
نوشته است درباره نقش آموزش در بوجود آمدن ایران مدرن. چند هفته پیش هم او را در
دانشگاه آمریکایی پاریس دیده بودم اطلاعاتش درباره ایران دقیق و همه جانبه است.
موضوع کنفرانس درباره ایران است و بیشتر در
رابطه با اسرائیل و وضعیت سیاسی کنونی ایران. موضوع نوع برخورد غرب با ایران هم در
حاشیه کنفرانس بسیار مطرح است. برخی از شرکت کنندگان، بخصوص آمریکایی ها طرفدار
برخورد شدید با ایران بخاطر مسئله پرونده اتمی و تهدید های رئیس جمهور علیه
اسرائیل هستند. شرکت کنندگان ایرانی بیشتر در صدد تفاوت گذاشتن میان کشور ایران و
سیاست های خاص این یا آن فرد هستند. مهرانگیز کار در حرف های روز اولش گفت که
"احمدی نژاد ایران نیست، همانگونه که بوش آمریکا نیست". او در صحبت
خصوصی میگوید که امیدوار است بجای پرونده اتمی مسئله وضعیت حقوق مدنی و بشر بیشتر
مورد توجه قرار گیرد. هوشنگ امیر احمدی استاد دانشگاه هم که خبر دیدارش با رئیس
جمهور در تهران سر و صدای بسیار کرد مخالف هر نوع سیاست مداخله جویانه در ایران
است. سخنرانی من حول محتوا و پیام برنامه های درسی ایران و اشکال تبعیض در آنها و
از جمله برخورد با اقلیت های مذهبی و یا کشورهای منطقه است. اروین کوتلر دانشگاهی کانادایی و نماینده
پارلمان و وزیر سابق دادگستری این کشور برخورد بسیار انتقادی دارد به موضوع گیری
های احمدی نژاد و انها را تحریک مستقیم به نژاد کشی میداند. گری گوردن استاد حقوق
دانشگاه داکوتای شمالی موضعی کم و بیش مشابه دارد.
دو محقق دانشگاه تل آویو درباره نوع برخورد
ایران با پدیده هولوکاست و کشتار یهودیان در جریان جنگ دوم کار کرده اند شواهد و
مدارک عینی با استفاده از سخنرانی های رئیس جمهور و یا برنامه های تبلیغاتی
تلویزیونی و کنفرانس های ارائه میدهند که بسیار تاسف انگیز و نگران کننده هستند.
در برخی برنامه های تلویزیونی ایران آشکار تاریخ جعل می شود همراه با دروغ های شاخدار درباره دروغ بودن نسل کشی
در جنگ دوم و یا حوادث دیگر. حرف های احمدی نژاد درباره انتقال یهودی ها از
اسرائیل و اینکه گویی پروژه ای دارد دقیق برای بردن آنها به کانادا، آلاسکا و یا
اروپا فقط بعد مضحک ندارد. معنای سیاسی این حرف ها در جهان امروز تهدید و تحریک به
نسل کشی و برخورد به شهروندان یک کشور به دلیل دینشان است. سیاست های اسرائیل در
برابر فلسطینها نمیتواند هیج یک از این برخوردها را توجیه کند. حتی در میان
فلسطینی ها که قربانیان اصلی این سیاست ها هستند هم این نظریات وجود ندارد.
در زمان استراحت با چند ایرانی که در
کنفرانس حضور دارند بحث می کنیم درباره موضوعات سخنرانان. همگی از سیاست های دولت احمدی نژاد و استراتژی
سیاسی منطقه ای ایران شاکی هستند و نگران سرنوشت ایران و زیان هایی که با این سمت
گیری ها متوجه کشور ما می شود. یکی از جوان هایی که از خانواده بهایی است و چند
سالی است به امریکا آمده با وجودهمه فشارهایی که در آنجا تحمل کرده از لحن خشن یکی
از سخنرانان انتقاد میکند و میگوید : "شاید این به خاطر تربیت خانوادگی من
باشد. مادرم به ما یاد داده است که حتی در برابر انسانهای بد از همان شیوه ها
استفاده نکنیم و با مدارا باشیم."
شب آخر هنگام بازگشت به هتل با مهرانگیز کار
درباره محتوای کنفرانس صحبت می کنیم و نوع برخوردها. خانم کار از اینکه همه چیز به پرونده اتمی و یا حرف های
ضداسرائیلی رئیس جمهور ربط داده میشود و این دو موضوع با یکدیگر طرح میشوند ناراحت
بود. من هم معتقد بودم برخی سخنرانی ها بیشتر سیاسی هستند تا دانشگاهی.
در بحث های حاشیه ای کنفرانس سعی کردم نظرم را برای برخی از شرکت کنندگان توضیح دهم. مشکل ما در منطقه نوعی عدم درک و عدم دیالوگ و سیاست های غلطی است که سال هاست ادامه دارد. آ
+++
در حاشیه کنفرانس یل با چند جوان ایرانی
بسیار علاقمند به مسائل کشور آشنا شدم که در مرکز اسناد حقوق بشر ایران در نیو هون
کار می کنند. اینهم آدرس سایت این مرکز برای بازدید
www.iranhrdc.org
+++
هنگام اقامت در واشنگتن توانستم به سراغ
گالری ملی هنر بروم و از دو قسمت شرقی و غربی آن بازدید کنیم. این گالری یکی از
مهم ترین موزه های آمریکا در زمینه نقاشی قرن نوزدهم و بیستم است و در کنار نقاشان
امریکایی میتوان آثاری از معروفترین نقاشان 150 سال اخیر اروپا مانند ماتیس،
پیکاسو، گوگن، مونه و ... را پیدا کرد.
اینهم آدرس موزه برای بازدید از راه دور.
http://www.nga.gov/
+++
شماره 26 مجله اروپا-شرق
"اورو-اوریان" (Eurorient) به شرایط کنونی ایران اختصاص دارد. مقالات این شماره به
رابطه ایران و اسرائیل (ژان لافایه و عطا آیتی)، ایران و سوریه (مصری فکی)، ایران
و فلسطین (میشل ماکینسکی)، اعراب و ایران (محمد عبدالعظیم)، ایران و روسیه (جمشید
اسدی و پالوف)، ایران و غرب (ع هودشتیان) اختصاص دارد. در کنار این موضوعات مربوط
به سیاست خارجی ایران مطلبی از داوید روگولت رز چاپ شده درباره اقلیت های ایران و
نیز مطلبی از خود من درباره اسلامی کردن کردن مدارس ایران در سال های پس از انقلاب.
